Finst islamofobi?

Oppdatering: Christian Culture svarer ytterligere her. Mitt tilsvar finnes her. Si din mening på depesjers forum.

Den anonyme bloggaren bak Christian Culture har svart på min kritikk, i tillegg til å klaga over å ha blitt kalla islamofob. Eg synest det er synd at han ikkje også kommenterer debatten på depesjer eller på mi eiga nettside, men håpar at interesserte lesarar tek seg tid til å lesa tilsvaret hans (sidan vedkomande er anonym er det fullt mogleg at CC er ei kvinne, men eg held meg til han vidare i denne teksten).

Nokre av poenga til CC er gyldige. Blant anna har han rett når det gjeld ei samanlikning av tidleg kristendom og tidleg islam. I motsetnad til Muhammed var Jesus aldri i nokon annan maktposisjon enn den som læremeister, i motsetnad til Muhammed var han ingen hærførar. Tidlege kristne vart undertrykte, medan det hurtig ekspanderande islamske imperiet sjølv var undertrykkande (og snart i borgarkrig). CC har også heilt rett i at kristendommen i stor grad spreidde seg på fredeleg vis, og ikkje minst - CC bommar ikkje når han skriv at eg har stigmatisert han.

Eg har sett ein merkjelapp på både CC og den politiske tenkinga han forfekter, og merkjelappen er islamofobi. Dette er sjølvsagt ikkje noko psykriatisk diagnose, sjølv om det nok er god retorikk å framstilla meg som ein sovjetlege.

Islamofobi er ikkje vesensforskjellig frå jødehat, sjølv om jødane er ei etnisk gruppe i tillegg til å vera ei religiøs. Jødehat kan vera rått og blodig, som nazistane sitt jødehat, eller som ein del av jødehatet som herjar i den arabiske verda i dag. Noko jødehat er berre av det fordummande slaget, av ein type som også er å finna ein god del av i arabiske land; jødar (eller staten Israel) får skulda for all slags samfunnsproblem dei ikkje har skulda for. Gjennom å ta i bruk ein syndebukk slepp ein å gå i seg sjølv, og ein slepp å konfrontera sitt eige samfunn sine problem. Ein tredje type jødehat er det intellektuelle jødehatet, det som kler seg i dress og slips og bøker med mange fotnotar. Denne typen jødehat er ikkje så farleg i seg sjølv, men i den jorda det får spira veks fort andre og meir groteske variantar fram. Spirene frå hundreår med jødehat vaks seg sterke og store i Europa, og slo ut i full blomst i Nazi-Tyskland.

CC sin islamofobi er ikkje å samanlikna med jødehatet i Tyskland i førtiåra. CC er ikkje riv ruskande gal. Han minner meg meir om dei forstandige, tolerante og liberale jødehatarane som likevel hata jøder på attenhundretalet. Han er forsiktig med språket. Likevel sår han frø.

Fleire har blitt kalla islamofobar urettvist. Den amerikanske islamforskaren og -kritikaren Daniel Pipes har til dømes vorte kalla islamofob mange gongar, etter mi meining ufortent, sjølv om eg i blant er rivande ueinig i tolkingane hans. Den amerikanske nykonservatisten Stephen Schwartz har også vorte kalla islamofob, på trass av at han er muslim. Schwartz skriv likevel i Frontpage magazine:

Sjølv om nokre i Vesten argumenterer for at det ikkje er tilfelle, så eksisterer islamofobien, den er ikkje ei myte. Islamofobi består i: å gå til åtak på heile islam som religion som eit problem for verda, fordøming av all islam og av all islamsk historie som ekstremistisk, å nekta for eksistensen av ein moderat muslimsk majoritet i den moderne verda, [...] å sjå på alle konflikter der muslimar er involvert (inkludert til dømes Bosnia for eit tiår sidan) som muslimane sin eigen feil, og å mana opp til krig mot islam som heilskap.

Eg mistenkjer ikkje Christian Culture til å mana opp til krig, men fleire av dei andre punkta oppfyller han med glans. Islam vert framstilt å ha "en agenda" og denne agendaen består i "å fortsette der den slapp", nemleg ved beleiringa av Wien i 1683. Islam spreia seg "i all hovedsak gjennom erobring", grunngjeve i "rettferdiggjøring av jihad og vold" i Koranen og hadith. Når kristendommen spreidde seg med vald og erobring skjedde det imidlertid, slik eg les CC, på trass av kristen lære. Det er kreativ historielesing. For å sitera Norman Daniel i "Islam and the West" (Edinburgh University Press, 1958):

Essensen av [heilag krig] var å drepa for Guds kjærleik.

Det som skal stå der eg har skrive "heilag krig" er "å føra krosstog". Daniel skriv om dei kristne. Og sjølvsagt var både krosstoga og andre (og meir einsidige) krigar teologisk funderte, på trass av at ikkje-religiøse motiv også spela ei sentral rolle. Som eg siterte Khaled Abou El Fadl på i min førre artikkel har både kristen og jødisk tenking utvikla seg, medan ein del islamkritikarar nektar islamsk tenking den moglegheita.

- Faktum er at islams skrifter ikke har forandret seg og at radikaliseringen vi opplever blant mange muslimer i dag innebærer at de islamske skriftene i økende grad blir tatt på alvor, skriv CC.

Kristne skrifter har heller ikkje forandra seg, og likevel bad, som CC er inne på, paven om unnskyldning for overgrep mot kjettarar, jødar og andre. Kvifor det? Fordi den kristne forståinga av skriftene har forandra seg. Men muslimar kan ikkje tillata seg slikt. CC passar vel på å fortelja muslimar kva religionen deira eigentleg seier - nemleg at den skal spreiast med vald. Om muslimar er ueinige med han i dette er det fordi dei ikkje tek islamske skrifter på alvor. På andre måtar kan det han skriv vanskeleg tolkast.

Reint faktisk har sjølvsagt islamske skrifter alltid blitt tolka og blir dei framleis tolka på ulikt vis. Svært mange muslimar vil reagera på forståinga CC legg til grunn. I boka "The Shade of Swords" legg M.J. Akbar fram det som kanskje er det mest utbreidte synet:

Islam, som ordet sjølv indikerer (han peiker her på rotbokstavane som ein finn at i ordet salaam, fred, min anm), søkjer ikkje vald. På same tid tillet islam heller ikkje tam overgjeving. Det finst situasjonar der alle muslimar er forplikta å kjempa i forsvar for religionen sin.

Dette synet vert fundert i versa 190-195 i Koranens andre sure, al-baqarah (Kua). Versa er bloddryppande nok til å verta sitert i diverse islamkritiske bøker, men i blant er ei strofe utelatt: - Men gjer dykk ikkje skuldige i aggressjon, for sanneleg, Gud elsker ikkje dei som er aggressive.

I motsetnad til det CC legg til grunn er den radikale islamismen i stor grad prega av teologiske nyvinningar. Nokon av desse er så radikale at andre muslimar vil oppfatta dei som direkte blasfemiske. Den Islamske Kommisjonen i Spania, som representerer rundt to tredjedelar av muslimar i landet gjekk så langt som å erklæra at Osama bin Laden ikkje er for muslim å rekna (svært drastiske ord i islamsk tru) og sa at han var skuldig i istihlal, forvridning av islamsk lov i form av å erklæra noko som er haram (ulovleg) som halal (lovleg), i denne samanhang var det ulovlege "drap på uskuldige, som både Koranen og sunna etter Muhammed eksplisitt forbyr".

Sjølvsagt finst det muslimar som forfektar eit heilt anna syn enn desse spanske leiarane gjer. Men at CC meiner at det er desse andre muslimane som tek islamske tekstar på alvor, og at han meiner det er desse andre muslimane sin agenda som er islam sin agenda, det får han setja på sin eigen rekning. Det er islamofobi, irrasjonell frykt for islam. Bloggaren Bjørn Stærk har og skrive om det:

Mange islamkritikarar har ein irrasjonell frykt for alt som er islamsk, noko som får dei til å tru på ville historier om den Vonde naturen til ein religion med ein milliard tilhengjarar. [I den norske debatten] eg skreiv om var det ei norsk muslimsk jente som skreiv om korleis hennar islam er fredeleg og tolerant, og så hadde nokon guts til å svara at ho hadde misforstått islam.

Kjelder CC viser til eller tilrår på bloggen sin, Bat Ye'or ("Over a billion Muslims who curiously share the views..."), Serge Trifkovic ("Islam is a violent cult characterized by the fundamental lack of love"), Ole Hasselbalch ("der er følgelig heller ikke basis for en dialog med islam, så længe denne tros udøvere blot betragter sådant som et redskab til vildledning"), Fjordman ("Islam is toxic to a democratic society") er også prega av same slags einspora tenking. Det gjer i seg sjølv til at dei mister truverde som kjelder.

Når det er sagt er ikkje alt Serge Trifkovic seier feilaktig, på trass av islamofobi og på trass av at han svel serbiske nasjonalistar sine argument rått, ikkje overraskande sidan han sjølv har jobba for dei. Noko av det han skriv er korrekt, som når han skildrar massakrar i India. At desse fann stad er det liten tvil om, sjølv om ein nok kan diskutera i kva grad historiske kjelder kan seia noko om omfanget. Propaganda er ikkje ei moderne nyvinning, og i det lyset må ein sjå både hinduistiske, muslimske og andre kjelder.

Noko av det han seier er meir omdiskutert, som når han omset namnet på fjellkjeda Hindu Kush med "hinduslakt", ei omsetjing som ikkje er uvanleg (og som vart gjort av den berbiske muslimske reisande Ibn Battuta på trettenhundretalet), men som det ikkje er einigheit om, sidan "kush" kan tenkjast å simpelthen referera til fjell, eit noko mindre blodig ord. At slavar vart teke til fange, og at slavar mista livet i fjellområdet er det mindre tvil om.

Noko av det Trifkovic skriv er reint vrøvl, historieforfalsking, som når han skriv at "kor som helst" ein finn tolerante, fornuftige, oppdagar ein snart at dei byrja som muslimar og så gjekk vekk frå (det Trifkovic oppfattar som) ortodoks tru.

Det store problemet med Trifkovic, som med CC, er imidlertid ikkje det han seier, men det han ikkje seier. Ikkje problematiserer han gjennom å samanlikna med samtidige hendingar i ikkje-islamske område. Ikkje skriv han om relativ toleranse, der den eksisterte, ikkje set han søkjelys på andre forklaringar enn dei religiøse i høve overgrep og krigar. På den måten reduserer han all islamsk historie til ekstremisme. Det er islamofobi, og ingenting anna. Det sår frø til hat, øydelegg for islamske liberale og moderate og dreg rasjonell islamkritikk ned i søla.